Ethics in Science and Technology

fa تحلیل فلسفی-حقوقی نقش اخلاق کیفری در تعیین مرزهای آزادی اراده مجرم Philosophical-Legal Analysis of the Role of Criminal Ethics in Determining the Boundaries of the Criminal’s Freedom of Will تخصصي Special مروری Review Article <div style="text-align: justify;">زمینه: آزادی اراده و مسئولیت کیفری از مباحث اساسی فلسفه حقوق و اخلاق کیفری است که نقش تعیین‌کننده‌ای در عدالت کیفری دارد. نظام‌های حقوقی و فقهی، با توجه به ماهیت اخلاقی رفتار انسان، به دنبال مشخص کردن حد و مرزهای اختیار و مسئولیت فرد هستند. در حقوق اسلامی و فقه امامیه، مسئولیت کیفری مبتنی بر سه شرط اصلی بلوغ، عقل و اختیار است و موانعی مانند جنون، صغر، اکراه و اضطرار می‌توانند مسئولیت کیفری را کاهش یا منتفی کنند. این اصول فقهی با قواعدی چون «الشک یُذهب الحُدود» و «قاعده اکراه» تأمین‌کننده توازن میان عدالت و کرامت انسانی‌اند. تحلیل تطبیقی با نظریه‌های غربی نشان داد که سازگارگرایی در فلسفه غرب با تأکید بر امکان مسئولیت اخلاقی در چارچوب علیت، شباهت قابل توجهی با فقه اسلامی دارد، در حالی که لیبرتاریانیسم و نظریه‌های سختگیرانه آزادی مطلق با معیارهای عملی فقه، همخوانی کامل ندارند. از سوی دیگر، رویکردهای نتیجه‌گرا و بازدارنده در غرب با هدف اصلاح و تربیت، تا حدی با بعد تربیتی و پیشگیرانه اخلاق کیفری اسلامی هم‌راستا هستند. همچنین، بازگشت‌گرایی و اصل قصاص در فقه، بر پاسخ اخلاقی به اراده و نیت مجرم تأکید دارند. نتیجه گیری: این مطالعه نشان می‌دهد که اخلاق کیفری مبتنی بر گفتمان دینی و اسلامی مدلی میانه و عقل‌گرایانه ارائه می‌دهد که ضمن حفظ مسئولیت فردی و عدالت کیفری، قابلیت بهره‌گیری از یافته‌های علوم نوین و تفسیر تطبیقی با نظریه‌های غربی را دارد. این مدل می‌تواند چارچوبی پویا برای تحلیل و اجرای مسئولیت کیفری در عصر معاصر فراهم سازد. زمینه: آزادی اراده و مسئولیت کیفری از مباحث اساسی فلسفه حقوق و اخلاق کیفری است که نقش تعیین‌کننده‌ای در عدالت کیفری دارد. نظام‌های حقوقی و فقهی، با توجه به ماهیت اخلاقی رفتار انسان، به دنبال مشخص کردن حد و مرزهای اختیار و مسئولیت فرد هستند. در حقوق اسلامی و فقه امامیه، مسئولیت کیفری مبتنی بر سه شرط اصلی بلوغ، عقل و اختیار است و موانعی مانند جنون، صغر، اکراه و اضطرار می‌توانند مسئولیت کیفری را کاهش یا منتفی کنند. این اصول فقهی با قواعدی چون «الشک یُذهب الحُدود» و «قاعده اکراه» تأمین‌کننده توازن میان عدالت و کرامت انسانی‌اند. تحلیل تطبیقی با نظریه‌های غربی نشان داد که سازگارگرایی در فلسفه غرب با تأکید بر امکان مسئولیت اخلاقی در چارچوب علیت، شباهت قابل توجهی با فقه اسلامی دارد، در حالی که لیبرتاریانیسم و نظریه‌های سختگیرانه آزادی مطلق با معیارهای عملی فقه، همخوانی کامل ندارند. از سوی دیگر، رویکردهای نتیجه‌گرا و بازدارنده در غرب با هدف اصلاح و تربیت، تا حدی با بعد تربیتی و پیشگیرانه اخلاق کیفری اسلامی هم‌راستا هستند. همچنین، بازگشت‌گرایی و اصل قصاص در فقه، بر پاسخ اخلاقی به اراده و نیت مجرم تأکید دارند. نتیجه گیری: این مطالعه نشان می‌دهد که اخلاق کیفری مبتنی بر گفتمان دینی و اسلامی مدلی میانه و عقل‌گرایانه ارائه می‌دهد که ضمن حفظ مسئولیت فردی و عدالت کیفری، قابلیت بهره‌گیری از یافته‌های علوم نوین و تفسیر تطبیقی با نظریه‌های غربی را دارد. این مدل می‌تواند چارچوبی پویا برای تحلیل و اجرای مسئولیت کیفری در عصر معاصر فراهم سازد. </div> <div style="text-align: justify;">Background: Freedom of will and criminal responsibility are fundamental issues in the philosophy of law and criminal ethics that play a decisive role in criminal justice. Legal and jurisprudential systems, considering the moral nature of human behavior, seek to determine the limits and boundaries of individual freedom and responsibility. In Islamic law and Imami jurisprudence, criminal responsibility is based on three main conditions of maturity, reason, and free will, and obstacles such as insanity, minority, compulsion, and necessity can reduce or eliminate criminal responsibility. These jurisprudential principles, with rules such as “al-Shak y’dhahab al-hudood” and “the rule of compulsion,” provide a balance between justice and human dignity. A comparative analysis with Western theories showed that compatibilism in Western philosophy, emphasizing the possibility of moral responsibility within the framework of causality, has significant similarities with Islamic jurisprudence, while libertarianism and strict theories of absolute freedom do not fully comply with the practical criteria of jurisprudence. On the other hand, consequentialist and deterrent approaches in the West aimed at reform and education are, to some extent, in line with the educational and preventive dimension of Islamic criminal ethics. Also, regressiveness and the principle of retribution in jurisprudence emphasize the moral response to the will and intention of the offender. Conclusion: This study shows that criminal ethics based on religious and Islamic discourse offers a moderate and rationalist model that, while maintaining individual responsibility and criminal justice, has the ability to benefit from the findings of modern science and comparative interpretation with Western theories. This model can provide a dynamic framework for the analysis and implementation of criminal responsibility in the contemporary era.  </div> اخلاق کیفری, آزادی اراده, مسئولیت کیفری, حقوق اسلامی, نظریه‌های غربی Criminal ethics, freedom of will, criminal responsibility, Islamic law, Western theories 1 8 http://ethicsjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-3441-1&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Keyhani فاطمه کیهانی dr.keyhanilaw@gmail.com 100319475328460014067 100319475328460014067 Yes Department of Law, Sonqor Center, Payam Noor University, Kermanshah, Iran. گروه حقوق، مرکز سنقر، دانشگاه پیام نور، کرمانشاه، ایران Ehsan Amirkhani احسان امیرخانی 100319475328460014068 100319475328460014068 No Department of Law, Kermanshah Branch, Islamic Azad University, Kermanshah, Iran. گروه حقوق، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران