other آیا همیشه "هدف، وسیله را توجیه می‌کند"؟ تخصصي Special پژوهشي Research <div dir="RTL">&nbsp;<span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">زندگانی جانوران، در چند هدف خلاصه می‌شود و راه‌های رسیدن به آن غریزه² هستند.</span></span></div> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">1. دفاع از جان خود در مقابل جانوران مهاجم، در واقع &laquo; دفاع از جان&raquo;</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:13.0pt;"></span></span><br> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">2. دفاع از حریم زیست خود یا همان قلمرو³ &laquo; دفاع از وطن &raquo;</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:13.0pt;"></span></span><br> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">3. شکار یا ورود به محوطۀ جدید برای تأمین غذای یک وعده‌ای خود، بدون حرص و زیاده‌طلبی &laquo; زنده ماندن ⁴&nbsp;&raquo;</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:13.0pt;"></span></span><br> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">4. همسریابی (بعضاً با جدال و ستیز و حسادت) &laquo; بقاء نسل &raquo;</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:13.0pt;"></span></span><br> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">کلیۀ این اقدامات و اعمال، به صورت غریزی &laquo; کاندیشنال &raquo; برای جانوران و در حکم &laquo; راز بقا &raquo; صورت می‌گیرد.</span></span><br> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">انسان و شاید برخی از جانوران اهلی شده، رفتارهایشان &laquo; ارادی &raquo; همراه با تفکر، گزینه سنجی و با در نظر گرفتن &laquo;</span></span> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">سود و زیان &raquo;⁵ است. &laquo;حیوان متفکر&raquo;، &laquo;حیوان ناطق&raquo;⁶</span></span><br> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">از زمان‌های بسیار دور، حتی پیش از مصلحان اجتماعی و ظهور ادیان، انسان‌های دوراندیش و نیک صفتی در هر گروه و قبیله‌ای وجود داشتند که مردم را به خودداری از آزار و زیان به دیگران توصیه می‌کردند. به این ترتیب &laquo; مبانی اخلاق⁷ &raquo; قبیله‌ای و گروهی شکل گرفت.</span></span><br> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">نیک و بد، سود و زیان، خیر و شر، آبادانی و تخریب، شفابخشی و کشتار ... این‌ها همگی اخلاقیاتی بودند که نیکان هر قوم به این اصول رسیده بودند تاریخ انسان ( حیوان اخلاقی⁸). با گذشت زمان، باورهای نیک و ادیان اقوام پیش از تاریخ ( ایران، هند، مصر، چین و آمریکای جنوبی.... ) و بعدها ادیان ابراهیمی ( یهودیت، مسیحیت و اسلام )، همگی در اصول اخلاقی شناخته شده و محبوب مردم ( راستی، درستی، نیک‌اندیشی، کمک به دیگران، مهربانی و بخشندگی و ... ) تدوین شدند و پیام‌آوران، مردم را به نیکی دعوت کردند و در واقع جامۀ آسمانی و معنوی بر اندام نیکی‌ها دوختند.</span></span><br> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">دانشمندان و نویسندگان ( فردوسی، سعدی، مولانا و حافظ و دیگران ) در ایران و جهان، همگی به پاس گفته‌ها و نوشته‌های نیک و زیبا و اخلاقی خود شهرت یافتند.</span></span><br> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">ریش سفیدان و داوران، همواره احکام بین نیک و بد، اخلاقی و غیر اخلاقی را جاری می‌کردند. شاید آداب و رسوم و فرهنگ را بتوان به عنوان اولین قانون‌های اخلاقی⁹ تلقی کرد. وضع قوانین مدرن امروزی را می‌توان حاصل چند سدۀ اخیر دانست (اخلاق فلسفی¹⁰).</span></span><br> &nbsp;<br> &nbsp;<br> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">در واقع کلیۀ قوانین، برای حاکمیت و اجرای اخلاقیات وضع شدند، ولی متأسفانه همۀ این قوانین اخلاقی نیستند. زیرا این قوانین از سوی حاکمان و توسط کارگزاران ایشان تدوین شده‌اند، یعنی همیشه سود و نیک‌زیستی اکثریت در آن دیده نشده است. </span></span><br> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">در اینجا پاسخ عنوان این نوشته مطرح می‌شود که <strong>همیشه هدف، وسیله را توجیه نمی‌کند!</strong> <strong>یعنی هم هدف باید شریف و الهی و در جهت مصلحت همگان باشد و هم وسیله‌ها باید پاک و الهی و بدون زیان به دیگران باشند.</strong></span></span><br> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">در تاریخ، بدون تردید همۀ افراد نااهل، جباران، ستمگران و زیاده‌طلبان، برای توجیه کارهای خود، ابتدا اهداف بسیار فاخر و عامه پسند خود ( شاید به ظاهر نیک ) را تعریف می‌کردند و سپس هر راهی را برای رسیدن به آن هدف، انتخاب می‌کردند و مردم ساده دل (اکثریت نادان)، آنها را برای رسیدن به اهداف ایشان، کمک می‌کردند.</span></span><br> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">از افراد سرشناس که هر وسیله‌ای را برای رسیدن به هدف از پیش تعریف شده <strong>( سیاست، حاکمیت، نظامی‌گری )، </strong>بدون در نظر داشتن اصول اخلاقی (نیک و بد زمینی یا آسمانی، توجیه می‌کرد، <strong>نیکولو ماکیاولی ( 1469 تا 1527 میلادی در فلورانس ایتالیا )</strong> بود.</span></span><br> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">ماکیاولی، به عنوان یک سیاستمدار دوران رنسانس اروپا، کلیۀ ارزش‌های اخلاقی قراردادی و خدایی و مذهبی را برای رسیدن به زندگی بهتر، انکار می‌کرد، ولی همزمان اعتقاد داشت <strong>&laquo; دین مؤثرترین وسیله برای اعمال قدرت سیاسی و بهترین عنصر برای پیوستگی و اتحاد ملی است &raquo;</strong> از دیدگاه او <strong>&laquo; آنچه نباید در سیاست مورد توجه قرار گیرد، اخلاقیات است &raquo;</strong> </span></span><br> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">&nbsp;من در جایگاه و مرتبه‌ای نیستم که بخواهم برای دیگران راهنما و دلیل باشم، ولی برای خودم همواره کوشیده‌ام که </span></span><br> <strong><span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:11.5pt;">&nbsp;&laquo; هم هدفم اخلاقی و الهی باشد و هم وسیله‌ام پاک و ایزدی باشد. &raquo;</span></span></strong><br> &nbsp; 0 هدف, وسیله, اخلاق 0 1 2 http://ethicsjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1182-104&slc_lang=other&sid=1 داریوش فرهود 10031947532846007493 10031947532846007493 Yes دانشگاه علوم پزشکی تهران